دلیریوم چیست؟ | علائم، علل و درمان اختلال هذیانآلود (Delirium)
دلیریوم یا اختلال هذیانآلود (Delirium) یکی از اختلالات جدی و گذرای روانشناختی است که با اختلال در آگاهی، توجه، شناخت، و گاهی توهم و آشفتگی شدید روانی همراه است. این حالت معمولاً بهطور ناگهانی آغاز میشود و نشانهای از یک مشکل پزشکی یا نورولوژیکی حاد است.
تعریف دقیق دلیریوم
در DSM-5، دلیریوم به عنوان یک اختلال نوروشیمیایی حاد و موقتی تعریف میشود که در آن فرد دچار تغییر سریع در سطح هشیاری، توجه، و گاهی ادراک میشود. برخلاف روانپریشی یا زوال عقل، دلیریوم ناگهانی، قابل بازگشت، و معمولاً نتیجهی یک عامل پزشکی یا مصرف ماده است.
علائم شایع دلیریوم
دلیریوم با چه عواملی ایجاد میشود؟
دلیریوم معمولاً نشانهای از یک مشکل زمینهای جدی است. عوامل اصلی ایجاد آن شامل:
✅ عوامل جسمانی و پزشکی:
درمان دلیریوم
گام اول: یافتن و رفع علت زمینهای
دلیریوم خودِ بیماری نیست، نشانهای از یک مشکل دیگر است. بنابراین:
گام دوم: مراقبت حمایتی و محیطی
تعریف دقیق دلیریوم
در DSM-5، دلیریوم به عنوان یک اختلال نوروشیمیایی حاد و موقتی تعریف میشود که در آن فرد دچار تغییر سریع در سطح هشیاری، توجه، و گاهی ادراک میشود. برخلاف روانپریشی یا زوال عقل، دلیریوم ناگهانی، قابل بازگشت، و معمولاً نتیجهی یک عامل پزشکی یا مصرف ماده است.
علائم شایع دلیریوم
- اختلال در توجه (کاهش توانایی تمرکز، حفظ توجه یا تغییر توجه)
- آگاهی مختلشده از محیط اطراف
- تغییرات سریع در سطح هوشیاری (مثلاً خوابآلودگی یا بیقراری زیاد)
- توهم یا هذیان (اغلب دیداری، گاه شنوایی)
- اختلال در حافظه کوتاهمدت و تفکر منسجم
- نوسانات شدید در رفتار و خلق (تحریکپذیری، ترس، یا بیتفاوتی)
- آغاز ناگهانی و شدت نوسانی در طول روز (بدتر در شبها)
دلیریوم با چه عواملی ایجاد میشود؟
دلیریوم معمولاً نشانهای از یک مشکل زمینهای جدی است. عوامل اصلی ایجاد آن شامل:
✅ عوامل جسمانی و پزشکی:
- عفونتها (مثلاً عفونت ادراری یا ذاتالریه در سالمندان)
- تب بالا
- کمآبی بدن (Dehydration)
- کمخونی شدید
- اختلالات کبدی یا کلیوی
- سکته مغزی یا تروما
- مصرف بیش از حد داروها (مثل بنزودیازپینها یا داروهای آنتیکولینرژیک)
- قطع ناگهانی الکل یا داروهای آرامبخش
- مسمومیت دارویی یا سوءمصرف مواد
- بیماریهای نورودژنراتیو (مثلاً آلزایمر یا پارکینسون)
- محرومیت از خواب شدید
- درد مزمن کنترلنشده
- اختلالات متابولیک
درمان دلیریوم
گام اول: یافتن و رفع علت زمینهای
دلیریوم خودِ بیماری نیست، نشانهای از یک مشکل دیگر است. بنابراین:
- اگر علت عفونت است → آنتیبیوتیک
- اگر کمآبی است → مایعدرمانی
- اگر دارویی عامل است → قطع یا جایگزینی دارو
گام دوم: مراقبت حمایتی و محیطی
- اطمینان از نور طبیعی، ساعت دیواری و تقویم در اتاق
- حضور افراد آشنا (مثل خانواده)
- جلوگیری از محرکهای گیجکننده
- تنظیم چرخه خواب-بیداری
- داروهای ضدروانپریشی مانند هالوپریدول (با احتیاط و فقط در صورت بیقراری شدید)
- پرهیز از آرامبخشهای خوابآور (مثل بنزودیازپینها مگر در موارد خاص مثل ترک الکل)